Gervigreind í tónlist: hvað hún þýðir fyrir íslenska höfunda

Hvað er í húfi fyrir íslenska tónlist

Varað er við því að þróunin þýði endalok fyrir íslenska útgefna tónlist

Í umfjöllun Vísis árið 2026 var því haldið fram að samspil streymishagkerfis og gervigreindarframleiðslu þýði í reynd endalok fyrir íslenska útgefna tónlist eins og hún hefur verið rekin. Það er sterkt orðalag, en byggt á samsetningu tekna sem er óvenju einhliða.¹

87 prósent teknanna verða til í streymi

Um 87 prósent af tekjum íslenskrar útgefinnar tónlistar koma úr streymi. Þegar ein tekjulind ber svo mikið er hver breyting á reiknireglum eða framboði bein afkomubreyting.¹

Spotify er með um 97 prósent hlutdeild í streymi hér á landi

Ein veita ræður nánast öllu streymi á Íslandi, sem þýðir að ákvarðanir hennar um merkingar, meðmæli og útgreiðslur hafa hér meiri áhrif en í nokkru nágrannalandi.¹

Aðeins tíu af fimmtíu vinsælustu lögunum voru ný íslensk lög

Innlend hlustun hvílir að stórum hluta á eldri titlum. Nýliðun er því viðkvæmasti hlekkurinn þegar framboðið margfaldast.¹

389.444 manna markaður hefur lítið borð fyrir báru

Með 389.444 íbúa þarf hlutfallslega litla tilfærslu í hlustun til að afkoma einstakra höfunda breytist verulega.²

Rök gagnrýnenda

STEF varar við að allt að þriðjungur tekna tónhöfunda geti horfið

Samtök tónskálda og eigenda flutningsréttar hafa varað við því að stór hluti tekna íslenskra tónhöfunda, allt að þriðjungur, geti horfið verði ekkert að gert.³

STEF úthlutar ekki fyrir hundrað prósent gervigreindarsmíðuð verk

Samtökin hafa sett þá reglu að sá hluti verks sem er alfarið vélrænn myndi ekki grundvöll til úthlutunar. Það er afstaða um hvað telst höfundarverk, ekki bara bókhaldsregla.³

Norræn höfundaréttarsamtök kröfðust leyfis og greiðslu vorið 2025

Í sameiginlegri stefnu 29. apríl 2025 sögðu norrænu samtökin að þjálfun gervigreindar á vernduðum verkum krefjist leyfis og greiðslu, ekki eftirá afsökunar.⁴

Íslensk söngkona hafnaði tilboði í rödd sína

Í mars 2026 var greint frá því að gervigreindarfyrirtæki hefði boðið Unu Stefánsdóttur umtalsverða fjárhæð fyrir að fá að þjálfa raddlíkan á rödd hennar. Hún hafnaði boðinu.⁵

Framleiðendur kaupa frekar vélræna tónlist en frumsamda

Fram hefur komið að framleiðendur sjónvarpsefnis kjósi í auknum mæli ódýra gervigreindartónlist fram yfir frumsamið efni. Það er sá hluti markaðarins sem margir íslenskir höfundar hafa lifað af.⁶

Því er hafnað að gervigreindartónlist sé lýðræðisafl

Sú röksemd að gervigreind opni tónlistarsköpun fyrir öllum hefur verið gagnrýnd á þeim forsendum að hún færi völdin til fárra tæknifyrirtækja fremur en til skapandi fólks.⁷

Framboðið dreifist ójafnt milli tungumála

Rannsókn á alþjóðlegri dreifingu gervigreindartónlistar sýnir að enskan er ofurfulltrúi og smærri málsvæði sitja eftir, bæði í magni og í gæðum líkananna.⁸

Réttarstaðan á Íslandi

Höfundalög nr. 73/1972 eru grundvöllurinn

Íslensk höfundalög veita sjötíu ára vernd frá andláti höfundar og krefjast leyfis fyrir eftirgerð og miðlun. Þau voru ekki samin með þjálfun líkana í huga.⁹

Gervigreindarreglugerð ESB hefur ekki verið tekin upp í EES-samninginn

Reglugerðin gildir ekki sjálfkrafa hér á landi. Hún hefur ekki verið felld inn í EES-samninginn og engin dagsetning liggur fyrir um innleiðingu.¹⁰

Engar sérstakar reglur gilda um djúpfalsanir á Íslandi

Í svari við fyrirspurn á Alþingi kom fram að engin sérstök löggjöf gildi um djúpfalsað myndefni eða hljóð hér á landi.¹⁰

Ráðuneyti settu saman starfshóp vorið 2026

Þann 28. maí 2026 var kynnt þverfaglegt samstarf ráðuneyta gegn djúpfölsun, undir forystu dr. Maríu Rúnar Bjarnadóttur. Það er fyrsta formlega skrefið á þessu sviði hér á landi.¹¹

Gagnsæiskrafa ESB er í 50. grein

Í 50. grein gervigreindarreglugerðar Evrópusambandsins er kveðið á um merkingar á vélrænu efni með vélrænt læsilegum hætti.¹²

Ákvæðin taka gildi í áföngum

Reglugerðin tekur gildi í þrepum og gagnsæisákvæðin koma síðar til framkvæmda en bannákvæðin.¹³

Digital Omnibus mildaði hluta krafnanna

Með Digital Omnibus voru gerðar breytingar á reglugerðinni, meðal annars á tímalínu og einstökum skyldum, sem gagnrýnendur telja veikja gagnsæiskröfuna.¹⁴

Koda stefndi Suno haustið 2025

RÚV greindi frá því í nóvember 2025 að danska höfundaréttarfélagið Koda hefði höfðað mál gegn Suno, fyrsta norræna prófmálið á þessu sviði.¹⁵

Stóru útgáfufyrirtækin hafa stefnt Suno og Udio

Universal, Sony og Warner reka mál gegn Suno og Udio vegna þjálfunar á vernduðum upptökum án leyfis. Niðurstaðan mun móta réttarstöðuna langt út fyrir Bandaríkin.¹⁶

Íslenskan og tæknin

Íslenska varð fyrsta málið á eftir ensku í GPT-4

Í mars 2023 var íslenska fyrsta tungumálið á eftir ensku sem fékk sérstaka meðhöndlun í GPT-4, í samstarfi íslenskra stjórnvalda og OpenAI.¹⁷

Verkefnið átti að styrkja stöðu tungumálsins í tækni

Markmiðið var að tryggja að íslenska yrði nothæf í máltæknilausnum framtíðarinnar fremur en að detta út úr þeim.¹⁸

Um tveir milljarðar króna fóru í máltækniáætlunina

Íslensk stjórnvöld lögðu um tvo milljarða króna í uppbyggingu máltækniinnviða, með aðkomu tuga sérfræðinga.¹⁹

Máltækniáætlunin stóð frá 2018 til 2022

Formleg áætlun um máltækni fyrir íslensku náði yfir árin 2018 til 2022 og skilaði opnum gagnasöfnum og líkönum sem enn eru notuð.²⁰

Sjálfboðaliðar unnu stóran hluta vinnunnar

Tugir sjálfboðaliða komu að því að þjálfa og leiðrétta íslenskuna í líkaninu, sem sýnir hversu lítill mannafli stendur á bak við stafræna framtíð tungumálsins.²¹

Íslenska hefur verið talin í hættu á stafrænni útrýmingu

Áður en máltækniátakið hófst var íslenska talin meðal þeirra tungumála sem eru í mestri hættu á að hverfa úr stafrænu umhverfi vegna þess hve fá gögn eru til á málinu.²²

Það sem tölurnar segja

Meira en helmingur nýrra laga á Deezer er gervigreindarsmíðaður

Sumarið 2026 fór hlutfallið yfir 50 prósent af daglegu innstreymi, upp úr 28 prósentum haustið 2025. Nánar í tölum um gervigreindartónlist.²³

Aðeins þrjú prósent hlustenda þekkja muninn

Í könnun Ipsos fyrir Deezer greindu aðeins þrjú prósent þátttakenda rétt hvort lag væri mannlegt eða vélrænt.²⁴

CISAC spáir allt að 24 prósenta tekjusamdrætti

Tekjur tónhöfunda gætu dregist saman um allt að 24 prósent fram til ársins 2028 vegna gervigreindarframleiðslu.²⁵

Suno telur tvær milljónir greiðandi áskrifenda

Fyrirtækið greindi frá tveimur milljónum áskrifenda og 300 milljóna dala árlegum endurteknum tekjum í febrúar 2026.²⁶

Tónlistaráhugafólk telur mannlega sköpun ómissandi

Í alþjóðlegri könnun IFPI taldi yfirgnæfandi meirihluti aðspurðra að mannleg sköpun væri nauðsynleg, jafnvel þar sem gervigreind er notuð sem hjálpartæki.²⁷

Spotify merkir nú gervigreindarprófíla

Í ágúst 2026 tilkynnti Spotify að Persona-prófílar yrðu merktir og útilokaðir frá meðmælum. Merkingar veitnanna eru enn sem komið er eina vörnin sem íslenskir hlustendur njóta í reynd.²⁸